فناوری های رایگان و متن باز و نقش آنها در تهیه نقشه های تحت وب

فناوری های متن باز

فناوریهای متن باز مجموعه نظریه هایی است که میتواند مباحث پیچیده و گاه احساسی را در جامعه فناوری برانگیزد. برای تعریف این اصطلاح، ابتدا باید در نظر داشت که توسعه نرم افزار، موضوعی هنری تر و مرموزتر از سایر مهارت ها در حوزه فناوری مانند طراحی قطعات سخت افزاری است.

ارزش نرم افزار

نرم افزار بصورت ذاتی امکان لمس شدن، دیده شدن و توصیف شدن به مفهومی که درباره اشیاء فیزیکی انتظار داریم، ندارد. تنها مورد قابل توصیف فیزیکی از آن حجم اشغال شده در حافظه کامپیوتر است. نرم افزار ها معمولا با ایده هایی از روی وایت برد شروع می شوند. سپس به صورت کلاس ها و شئ های غیرقابل لمس در می آیند. بعد از این مرحله بصورت مجموعه ای قابل فراخوانی از وظایف مشخص در می آیند. این مجموعه توسط یک رابط کاربری تشکیل شده از منو ها، کلیدها و آیکونها آراسته می شود. طراحی رابط کاربری خود نیاز به مهارت های گرافیکی و هنری خاصی دارد.

حاصل این تلاشها برای توسعه نرم افزار، پدید آمدن فناوری است که اجازه استفاده عملی از سخت افزار کامپیوتر را به کاربرانش می دهد. در واقع یک نرم افزار تخصصی معمولا بیش از یک دستگاه فیزیکی که روی آن اجرا می شود، هزینه می برد. نرم افزار پنجره ای است که امکان چاپ، نقاشی و ترسیم، محاسبه، ذخیره داده، و در حوزه کاری ما تولید نقشه را به ما می دهد.

نرم افزارها ارزش زیادی در جامعه فناوری دارند. بنابراین تعجبی ندارد که شرکتهای تجاری میلیونها دلار در زمینه تحقیق، و توسعه نرم افزارهای تجاری هزینه می کنند. آنها به واسطه قوانین کپی رایت و ثبت اختراع از این سرمایه محافظت می کنند. آنها کُد های خود را مخفی و غیر قابل دسترس می کنند که امکان کپی کردن یا مهندسی معکوس کُد ها را دشوار تر کنند. توسعه نرم افزار های تجاری به کسب و کار موفقی بدل شده است که محصولات آن محیط های کار و زندگی ما را شکل می دهد.

فناوری های متن باز

برخی کاربران نرم افزار و توسعه دهندگان آن، عقیده دارند که تولید نرم افزارهایی که کُدهای آن بدون هیچ محدودیت قانونی و فنی، قابل مشاهده و ویرایش باشد، مزایایی دارد. مباحث بسیاری در مورد مزایای تجاری و فنی و بحثهای اخلاقی در پشتیبانی از نرم افزار های متن باز در جامعه فناوری در جریان است.

اصطلاح FOSS مخفف Free and OpenSource Software است. واژه Free در زبان انگلیسی معانی متعددی دارد که این خود باعث سردرگمی می شود. یک معنی آن می تواند این باشد که کُد این نرم افزارها را می توان آزادانه مشاهده و ویرایش کرد. دامنه گسترده ای از انواع لایسنس های (مجوزهای) متن باز برای تعیین شرایط و ویرایش این نرم افزارها استفاده می شوند. علاوه بر این، ذکر منبع محصولاتی که از آن ها استفاده شده است نیز الزامی می باشد.

با این که فروختن نرم افزار های متن باز الزاما مانعی ندارد، معمولا این نرم افزارها به رایگان در دسترس هستند. تمام نرم افزار هایی که ما در توسعه وب سرویسها استفاده می کنیم، مستقیما و بصورت رایگان و از طریق اینترنت قابل دانلود هستند. با این حال، اهدای مبلغی به پروژه مورد علاقه تان راهکار خوبی برای ادامه توسعه نرم افزار است.

چرا نرم افزارهای متن باز اینقدر موفق هستند، در حالی که معمولا به رایگان در دسترس هستند؟

چگونه برنامه نویسان متن باز از عهده مخارج زندگی خود بر می آیند؟ نخست باید توجه داشت که بسیاری از برنامه نویسان این حوزه تنها از روی علاقه شخصی دست به این کار می زنند. آنها تمایل به سهیم بودن در پروژه هایی که منافع اجتماعی بسیاری دارد. آنها از کار در تیم های مجازی و روبرو شدن با چالش های توسعه نرم افزار در سطح بالا لذت مبی برند. این در حالی است که شاید شغل روزمره شان این لذت را از آنها دریغ می کند.

بسیاری از اشخاص درآمدهای بالایی از فروش سرویسها و آموزشهای مربوط به نرم افزارهای متن باز کسب می کنند. برخی از این تلاش ها حتی به بالا رفتن امکانات موجود نرم افزارهای متن باز کمک می کنند.

یک مثال برای درک بهتر مدل درآمدزایی فناوری های متن باز

برای مثال فرض کنید شرکت شما در یک بسته نرم افزاری متن باز سرمایه گذاری کرده است. این شرکت هر آنچه نیاز داشته با مبلغ ۳۰۰۰۰ دلار ارزان تر از مشابه تجاری آن خریداری کرده است. با این حال شاید یک قابلیت خاص در نرم افزار بتواند به بالا رفتن بهره وری کمک شایانی کند. این قابلیت می تواند برای روند کار های شما حیاتی باشد (این قابلیت در نرم افزار در حال حاضر وجود ندارد). شما برنامه نویسی که بتواند این امکان را برای شما فراهم کند در تیمتان ندارید. ضمنا از برنامه نویس ارشد تیم برنامه نویسی همان نرم افزار میخواهید که این ویژگی را در نرم افزار برایتان فراهم کند. بابت آن روی ۱۰۰۰۰ دلار توافق می کنید.

می دانیم که کُدهای نرم افزار برای بررسی و ویرایش در دسترس هستند. بنابراین این امکان برای او فراهم است که تغییراتی در برنامه بدهد و این ویژگی را به برنامه بیفزاید. شما می توانید این ویژگی یا ابزار جدید را در نرم افزار اصلی بگنجانید تا همگان از آن استفاده کنند. این در صورتی است که شما و برنامه نویستان با اینکار موافق باشید. همچنین باید ویژگی توسعه داده شده برای سایرین نیز قابل استفاده باشد.

درآمدزایی از پشتیبانی نرم افزار

برخی توسعه دهندگان شاید سرویسهای پشتیبانی نرم افزارهای متن باز را انجام دهند و از این طریق کسب درآمد کنند. وقتی شما یک نرم افزار تجاری خریداری می کنید، معمولا به سرویس های پشتیبانی فنی دسترسی دارید. شما می توانید در صورت نیاز میتوانید با یک کارشناس در این باره صحبت کنید. باید توجه داشت که نرم افزارهای متن باز سامانه پشتیبانی رسمی ندارند. بنابراین برنامه نویسان آشنا به یک نرم افزار متن باز خاص برای پر کردن خلأ می توانند وارد میدان شوند.

سخن مترجم: اکثر نرم افزارهای تجاری استفاده شده در کشورمان به صورت قفل شکسته هستند. بنابراین عملا امکان پشتیبانی فنی آنها برای کاربران ایرانی وجود ندارد. نرم افزارهای متن باز با توجه به امکان دریافت پشتیبانی فنی، گزینه مناسب تری هستند.

نرم افزار به عنوان سرویس متن باز

از سوی دیگر، بسیاری از شرکت های تجاری، سرویس های آنلاین با آبونمان ماهانه یا سالانه دارند. این سرویس ها بر اساس فناوری های متن باز ساخته شده اند و حتی تحت لایسنس متن باز عرضه شده اند. این سرویس ها می توانند نسبت به حالتی که بخواهید تمام زیرساخت های نرم افزار را خودتان توسعه دهید یا از نرم افزار های تجاری بهره بگیرید، با هزینه آبونمان بسیار کمتری ارائه شوند. بنابراین در این نرم افزار بعنوان سرویس یا SaaS متن باز، کاربران نیز از منافع نرم افزار های متن باز رایگان استفاده شده بهره می برند.

تلفیق فناوری متن باز و تجاری

با وجود برخی مخالفت ها، تصمیم به استفاده از نرم افزار های متن باز الزاما به معنی عدم استفاده از هیچ نرم افزار تجاری دیگری در طول انجام پروژه نیست. بسیاری از سازمانهای دولتی و مدیران شرکت ها از روش تلفیقی استفاده می کنند. این تصمیم بر اساس بودجه، مهارت پرسنل و نیاز های فنی شرکتها گرفته می شود.

در اینجا به تعدادی از مزایا، چالش ها و سایر ملاحظات بکار گیری نرم افزار های متن بازاشاره می کنیم. این موارد می تواند بر روندهای کاری شما تأثیر گذار باشد. درک بعضی از مزایای آن برای شما سودمند خواهد بود. مخصوصا وقتی تصمیم به آموزش و استفاده از نرم افزار های متن باز می گیرید.

مزایای استفاده از فناوری های متن باز

هزینه کمتر نرم افزار

دلایل اینکه نرم افزارهای متن باز میتوانند بصورت رایگان عرضه شوند در بالا اشاره شده است. حتی اگر شما میزان قابل توجهی از زمان، آموزش، پشتیبانی و مشاوره را صرف این کار کنید، باز هم هزینه هایی که برای خرید یک نرم افزار تجاری می کنید، بیشتر است.

انعطاف پذیری بیشتر نرم افزار

فرض کنید شما از یک نرم افزار تجاری استفاده کنید و واقعا نیاز به افزودن قابلیت X و رفع نقص Y داشته باشید. قدرت مذاکره شما برای ترغیب برنامه نویسان و کارشناسان نرم افزار برای افزودن این امکان به مقدار زیادی بستگی به اندازه قرارداد شما و اینکه آیا سایر کاربران نرم افزار این قابلیت ها را نیاز دارند، و از همه مهم تر، زمان عرضه نسخه بعدی نرم افزار بستگی دارد.

اگر از نرم افزار های متن باز استفاده کنید، میتوانید قابلیت جدید را هر زمانی که اراده کنید به آن اضافه کنید. تنها محدودیت شما پیدا کردن برنامه نویس آشنا به نرم افزار متن باز مورد استفاده تان است.

تعامل پذیری (Interoperability)

بسیاری از توسعه دهندگان نرم افزار های متن باز تلاش می کنند که از مشخصات فنی متن باز (open specification) استفاده کنند. بنابراین تعامل آنها با سایر نرم افزار های متن باز راحت تر خواهد بود. در آینده درباره مشخصات فنی برای داده های مکانی بیشتر آشنا خواهیم شد. بسیاری از تهیه کنندگان نرم افزارهای تجاری داده هایشان را در فرمت اختصاصی خود می نویسند که فقط با نرم افزارهای خودشان قابل خواندن است.

امنیت

سازمان های نظامی، بانک ها و سایر نهاد های دولتی تمایل بیشتری به استفاده از نرم افزار های متن باز دارند. دلیل اینکار این است که دسترسی کامل به ساز و کار های امنیت سایبری آنها دارند. همچنین میتوانند بر اساس ملاحظات سازمان تغییراتی در آن دهند و در صورت نیاز افزونه هایی به آنها اضافه کنند. برخی از سازمان ها تست های امنیتی سخت گیرانه ای را بر روی یک نرم افزار انجام می دهند. آنها تا زمانی که این تست ها انجام نشوند، حاضر به استفاده از نسخه جدید یک نرم افزار نمی شوند. نرم افزار های متن باز روند تست های امنیتی را سریعتر طی می کنند.

اخلاق

برخی از مردم به استفاده از نرم افزارهای متن باز بعنوان یک موضوع اخلاقی می نگرند. تولید و ساخت این نرم افزارها بعنوان بخشی از گنجینه دانش، انگیزه نیرومندی برای بسیاری از طرفداران نرم افزار های متن باز است. توسعه و استفاده از نرم افزار های متن باز، به گسترش خرد جمعی بشریت کمک شایانی می کند.

چالشهای استفاده از فناوری های متن باز

خطری که در ارزیابی سیستم های متن باز وجود دارد این است که اجازه دهیم منافع بالقوه موجود در این سیستم ها، چالشهای اساسی را که در توسعه متن باز وجود دارد، تحت تاثیر قرار دهد. برخی از این چالشهایی که در زیر به آنها اشاره میکنیم می توانند با تمهیداتی مرتفع شوند. با این حال شاید نرم افزار های تجاری راه هموارتری پیش روی کاربران قرار دهند.

کارآمدی

طراحی یک محصول نرم افزاری کاربر پسند نیاز به مجموعه ای از مهارتها دارد. نیاز است که بک اند (Back End) نرم افزار نوشته شود. در زمان نگارش این دوره آموزشی، نویسنده بر روی یک نرم افزار تجاری کار می کرد. عنوان شغلی او مهندس محصول (Product Engineer) بود. مهندسان محصول افرادی هستند که توسط شرکتها بکار گرفته میشوند تا با توسعه دهندگان نرم افزار در تعامل باشند. آنها به منظور طراحی، تست و مستند سازی یک محصول نرم افزاری با توسعه دهندگان کار می کنند. آنها کُد های برنامه نویسی را نمی نویسند و فقط روی کارآمدی و قابلیت استفاده آن نرم افزار تمرکز می کنند. مهندسان محصول خوب را، حتی با پیشنهاد حقوق های بالا نیز به سختی میتوان استخدام کرد.

وقتی تعداد برنامه نویسانی که روی بک اند یک پروژه ی متن باز کار میکنند کارآمدی نرم افزار تحت تاثیر قرار می گیرد. همچنین زمانی که تعداد طراحانی که روی طراحی رابطه کاربری زیاد باشد، آنگاه قابلیت استفاده نرم افزار صدمه می بیند. برای روبرو شدن با این چالش باید بین طراحان رابط کاربری و برنامه نویسان تعامل پویا برقرار باشد. این تعامل در راهروهای یک شرکت نرم افزاری، بسیار راحتتر از مجامع آنلاین نرم افزارهای متن باز، اتفاق می افتد.

راهنمای نرم افزار

شرکت های نرم افزاری تجاری روی برنامه نویسان و طراحان و پرسنل خود هزینه می کنند. بنابراین انتظار یک محصول با مستندات دقیق و کامل دارند. شرکتهای نرم افزارهای تجاری نویسندگان فنی استخدام میکنند که دستورالعمل ها، دوره های آموزشی، راهنمای نرم افزار و سایر آموزشها را تهیه کنند. انگیزه تجاری قدرتمندی پشت این کار هست. اگر نرم افزار شما به خوبی مستند سازی نشده باشد، اعتبار آن در جامعه کاربران خدشه دار می شود.

در نرم افزارهای رایگان، تنها میتوانید منتظر لطف مشارکت کنندگان در توسعه نرم افزار برای هرگونه مستندسازی نرم افزار باشید. بیشتر مستندات تولید شده در حوزه متن باز به شکل دوره های آموزشی (tutorial) و ویکی ها و پست های منتشر شده در انجمن تخصصی نرم افزار می باشد. این شاید برای کاربرانی که به مستندات و راهنمای نرم افزار ساختار یافته نرم افزار های تجاری عادت کرده اند، بیش از اندازه نامنظم باشد.

لازم به ذکر است اکثر فناوری های متن باز که در اینجا و در حوزه توسعه سامانه های مکانی به کار خواهیم برد، مستندات بسیار خوبی دارند. از جمله این فناوری ها میتوان به Python, PostGIS, PostgreSQL, QGIS و GDAL و … اشاره کرد. علاوه بر این به یاد داشته باشید، که نرم افزار های متن باز توسط تعدادی از باهوش ترین برنامه نویسان توسعه داده شده است که از منابع پراکنده اطلاعات بهترین استفاده را میکنند. احتمالا همین انتظار را از کاربران دارند. این نکته را نیز باید در نظر داشت که هم در نرم افزار های تجاری و هم در نرم افزار های متن باز، گاهی مستند سازی نرم افزار اولویت پایین تری می یابد. در واقع همه منتظر کامل شدن کد نویسی و عرضه آن هستند.

پشتیبانی

همانطور که قبلا اشاره شد، کارشناسان مستقل، کار مشاوره و پشتیبانی محصولات متن باز را ارائه می دهند. با این حال مزیت دریافت پشتیبانی فنی از شرکت توسعه دهنده این است که توسعه دهندگان محصول معمولا به تیم پشتیبانی فنی کمک میکنند. بنابراین تیم پشتیبانی درک عمیق تری از هدف، منطق، طراحی و خط سیر پیش بینی شده نرم افزار خواهند داشت. آنها حتی میتوانند پایگاه داده بزرگی از باگ های نرم افزار جمع آوری کنند، که میتواند به ارائه خدمات پشتیبانی بهتر کمک کند.

موارد محل اختلاف

برخی جنبه های نرم افزار های متن باز و تجاری تکلیف ما را برای اینکه تصمیم بگیریم برای کدامیک مزیت محسوب میشود، روشن نمیکند:

گستردگی قابلیت ها

می توان گفت که نرم افزارهای متن باز قابلیت های هدفمند تر و اولویت بندی شده تری دارند. با این حال شاید نتوانند با نرم افزار های تجاری از نظر تعداد و پیچیدگی قابلیت ها برابری کنند. از طرف دیگر، انعطاف پذیری فناوری های متن باز، اجازه افزودن تعداد بیشماری از قابلیت های جدید و سفارشی شده را به کاربران میدهد. این کار از طریق افزونه ها (پلاگینها) و ویرایش مستقیم کد اصلی برنامه امکانپذیر است. باید توجه داشت که گرچه نرم افزار های تجاری چهارچوب نرم افزاری خوبی را ارائه می دهند. با این حال امکان توسعه نرم افزار توسط برنامه نویسان خارج از تیم اصلی برنامه نویسی محدود است.

کیفیت و برتری فنی

نقایص (باگ ها) نرم افزار های متن باز در مقایسه با نرم افزار های تجاری بستگی به محصول مورد نظر دارد. اینکه نرم افزار چقدر به بلوغ خود نزدیک شده است و چه کسی آنها را توسعه می دهد، از عوامل تاثیر گذار در میزان باگ های نرم افزارهای متن باز است. یکی از طرفداران نرم افزار های متن باز، آقای اریک ریموند جمله معروفی دارد:

هر چه چشمه ها بیشتر باشند، حفره ها کم عمق ترند. (قانون لینوس)

Given enough eyeballs, all bugs are shallow

اریک ریموند

در واقع او معتقد است که نقایص مهم نرم افزار های متن باز، با وجود جامعه بزرگ توسعه دهندگان برای مدت زیادی حل نشده باقی نمی مانند. اگر نتوانید کسی را در میان توسعه دهندگان متن باز برای حل آن پیدا کنید، میتوانید خودتان دست به کار شوید و یا مشاوری را استخدام کنید.

توسعه دهندگان نرم افزار های تجاری برای حل نقایص نرم افزار، انگیزه تجاری دارند. با این حال آنها انگیزه های تجاری برای برطرف نکردن برخی باگ های مبهم و دردسر ساز نیز دارند. این زمانی اتفاق می افتد که زمان، تلاش و ریسکی که صرف برطرف کردن یک نقص نرم افزاری می کنند، آنقدر ها برگشت سرمایه برایشان به همراه نداشته باشد. اگر شما یک کاربر معمولی باشید که یک نقص نرم افزاری مبهم در یک نرم افزار تجاری شما را از ادامه پروژه تان بازداشته، بهتر است به راههای جایگزین فکر کنید!

نوآوری

آیا نوآوری در یک شرکت نرم افزاری تجاری بیشتر اتفاق می افتد که منابع مالی زیادی برای تحقیق و توسعه کارمندان تمام وقت صرف می شود؟ یا در محیطی که همگان به کُد ها برای بررسی و آزمایش دسترسی دارند؟

این به میزان زیادی به روش و دیدگاه و اهداف بلند مدت و کوتاه مدت در آن مجموعه بستگی دارد.

نوآوری به ندرت در انزوا اتفاق می افتد. این جمله به این معنی است که بهترین نوآوری ها در پاسخ به پرسش های بی جواب جامعه در طول مدت ها اتفاق می افتد. برخی اعتقاد دارند که نوآوری زمانی اتفاق می افتد که بتوان بیشتر از گنجینه دانش افراد استفاده کرد.

نمونه هایی ازفناوری های متن باز

فناوری های متن باز تمام لایه های معماری سیستم را پشتیبانی می کنند. بعنوان مثال اصطلاح LAMP Stack به سیستمی اشاره میکند که بر پایه فناوری های زیر اجرا می شود:

  • سیستم عامل لینوکس
  • وب سرور آپاچی آپاچی
  • سیستم مدیریت پایگاه داده رابطه ای My SQL
  • زبان برنامه نویسی PHP

گونه های دیگری از این اصطلاح های مخفف وجود دارند. بعنوان مثال PostgreSQL سیستم مدیریت پایگاه داده رابطه ای است که بدلیل افزونه مکانی محبوب PostGIS آن بیشتر در جی آی اس استفاده می شود. در این صورت اصطلاح LAPP Stack را به جای LampStack باید بکار برد. از جمله سایر نرم افزار های متن بازی که کاربرد عمومی دارند می توان به Libre Office (مشابه Microsoft Office) و مرورگر فایرفاکس، مدیریت ایمیل Thunderbird زبان برنامه نویسی پایتون و … اشاره کرد.

فناوری های متن باز در دستگاه های دولتی

برخی دولت ها سیاستهای تشویقی و یا حتی الزام آور برای استفاده از این فناوریها داشته اند. این کار بیشتر در منطقه آمریکای لاتین و اروپا صورت می گیرد. در یکی از نمونه های اخیر می توان به حکم دولت بریتانیا اشاره کرد.

این سیاست ها به دلایل متعددی وضع می شوند. صرفه جویی در خرید لایسنس نرم افزار و انعطاف پذیری مدل های امنیتی قطعا مطلوب است و از دلایل تاثیرگذار در انتخاب این فناوری. اما گاه برخی انگیزه های سیاسی نیز برای استفاده از نرم افزار های تجاری وجود دارد. مخصوصا در کشور هایی که در آنها آمریکا بعنوان کشور امپریالیستی شناخته می شود این سیاست بیشتر نمود دارد. اگر علاقه دارید که درباره این مضوع و سیاست های چپ گرایانه مرتبط با آن بیشتر بدانید این لینک را کلیک کنید.

نرم افزار های متن باز، حضور قدرتمند و رو به رشدی در صنعت سیستم های اطلاعات مکانی داشته اند. برخی ابزارها دهه هاست که برای تحلیل داده های مکانی استفاده می شوند. بعنوان مثال، GRASS GIS که توسط سپاه مهندسی ارتش ایالات متحده آمریکا توسعه داده شده است، اخیرا ۳۰ سالگی خود را جشن گرفت.

برای آن که ببینید در آن زمان این نرم افزار به چه صورت بود، این ویدیو را که با صدای ویلیام شاتز تهیه شده است را ببینید.

برخی فناوری های مکانی موفق

QGIS یکی از محبوب ترین و کاربرپسند ترین نرم افزار های مکانی متن باز است. امکانات متنوعی هم برای به اشتراک گذاری داده های مکانیتان در اینترنت وجود دارد. از جمله آن ها می توان به MapServer, QServer و GeoServer اشاره کرد. این نرم افزارها داده های مکانی شما را به شکل وب سرویس ارائه می کنند و فرمت های زیادی را پشتیبانی می کنند. آن ها یا شامل یک وب سرور هستند یا طوری طراحی شده اند که با یک وب سرور موجود تلفیق شوند.

TileMill این نرم افزار رابط کاربری کاربرپسندی را حول یک کتابخانه ایجاد نقشه متن باز به نام Mapnik ساخته است.

پشت یک سیستم اطلاعات مکانی رومیزی (Desktop) و یا تحت وب، یک پایگاه داده مکانی وجود دارد. پایگاه داده های مکانی داده های مکانی شما را ذخیره می کند. یک سیستم مدیریت پایگاه داده های مکانی روش مدرن و پیچیده ای برای ذخیره داده های مکانی است.

PostGIS (که افزونه مکانی برای PostgreSQL است) و SpatiaLite (که از سیستم مدیریت پایگاه داده SQLlite استفاده می کند) از جمله این سیستم ها هستند. اگر داده های مکانی شما چندان بزرگ و پیچیده نباشند می توانید از فایلهایی در فرمت های GeoJSON, KML, GeoRSS و سایر فرمت های داده مکانی متن باز استفاده کنید. برای این که تمام لایه های نقشه تان را کنار هم نمایش دهید، به یک رابط برنامه نویسی کاربردی (API) نیاز دارید. از محبوب ترین API های مکانی متن باز می توان به Openlayers و Leaflet اشاره کرد که در درس های بعدی از آن ها استفاده خواهیم کرد. سایر API های تولید نقشه های وب modestmaps, D3, Polymaps است.

برخی از فرمتهای متن باز مکانی رایج برای داده های مکانی

منبع

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *